Sinds lange tijd ben ik weer eens naar een congres geweest. Vroeger, als actieve cardioloog, waren buitenlandse reizen bijna core business, zeker als je zelf betrokken was bij onderzoek. Jl. woensdag 18 maart ben ik om vijf uur 's morgens vertrokken naar Berlijn voor het International Forum on Quality and Safety in Healthcare. Met de auto, want ik kan helaas niet langer dan een dagje blijven. Grote animator van deze jaarlijkse congressen is Donald Berwick, president en CEO van het Institute of Healthcare Improvement in Boston (IHI). Ieder jaar organiseert het IHI een congres in Orlando, Florida en een congres in Europa. In december 2006 ben ik met een klein clubje vanuit MST in Florida geweest, nu met een grote club naar Berlijn, dat voor ons als grensstad op vier en half uur rijden toch een beetje naast de deur ligt.

Van vakantie komt niks meer.  De afgelopen dagen de hele dag door telefoons, mailen,  sms'en, overleggen en interviews over de zaak Jansen (Jansen Steur). In Radio 1 reageer ik woensdagmiddag op Tom Zijlstra, zelf ook in de uitzending. Zijlstra was medebestuurder van MST tussen 2001 tot 2004 en als zodanig betrokken bij de kwestie. Hij geeft opening van zaken over het gebeurde, maar overlegt helaas niet tevoren met de nu zittende Raad van Bestuur, die sinds vorige week in toenemende staat van paraatheid is. Des te meer betreuren wij zijn Alleingang in dezen. Zijn openheid is goed, maar komt te laat. Vijf jaar te laat. De schade die nu optreedt, was ongetwijfeld beperkter geweest als vijf jaar geleden of nog eerder, openheid was geboden over de toedracht, die ook nooit aan onze Raad van Bestuur is overgedragen. Die avond geeft Zijlstra zijn visie nog eens in Pauw en Witteman Een belangrijke vraag, die in de discussie opkomt is in hoeverre de schade voor Jansen en de reputatie van het ziekenhuis afgewogen moeten worden tegen de schade voor de patiënten. Destijds heeft het bestuur van het ziekenhuis de afweging gemaakt te zwijgen, mogelijk met het oog op die reputatie. Vandaag de dag zouden we dat niet meer zo doen en persoonlijk zou ik het in die tijd ook niet zo aangepakt hebben. Ik geloof werkelijk dat openheid over fouten en disfunctioneren de enige weg is naar verhoging van patiëntveiligheid. Alleen daarmee kunnen we het vertrouwen onderhouden van patiënten in dokter en ziekenhuis.

Na een jaar zeer onregelmatig bloggen maak ik in 2009 een nieuwe start met deze bijzondere vorm van communicatie. Door alle wederwaardigheden in het ziekenhuis en privé zijn er afgelopen jaar gaten van weken en maanden ontstaan. "Je verwaarloost en verliest zo je lezers", sprak een trouwe vriend en lezer me ietwat vermanend toe.

Geen blog deze week van Herre Kingma, maar een weekoverzicht opgesteld door medewerkers rondom de Raad van Bestuur. De echtgenote van Herre Kingma werd maandagochtend getroffen door een herseninfarct. Dit bericht raakte ons allen zeer. Ze maakt het naar omstandigheden redelijk, maar het verdere verloop van het ziekteproces is nog ongewis. Ze is opgenomen in ons eigen ziekenhuis. Van Herre begrijpen we dat het niet meevalt om met zoveel petten op (echtgenoot, medisch specialist en voorzitter Raad van Bestuur) naast het bed van je echtgenote te zitten. Ongewild wordt hij nu ook klant van ons ziekenhuis en krijgt hij een kijkje in de keuken van zijn eigen organisatie.  Het begin van deze week staat door dit bericht in het teken van de communicatie over de tijdelijke afwezigheid van Herre.  Hij heeft besloten tot het eind van het jaar zijn externe beslommeringen tot een minimum te beperken. Daarom moeten we soms al maanden geleden toegezegde spreekbeurten afzeggen. Maar overal ontvangen we begrip voor de situatie. De bedrijfskundig managers laten Marianne Lensink weten beschikbaar te zijn als er iets is wat ze kunnen doen.

Het verloop van de besluitvorming rond het beddenplan heeft een aantal imperfecties van het besluitvormingsproces aan het licht gebracht. De eerste gesprekken hierover dateren al  van eind 2007 en de invoering ging pas eind vorige week, drie kwart jaar later van start. Ten eerste moeten we de communicatie naar de medisch coördinatoren verbeteren. Die horen kennelijk nog te weinig via de 'lijn' van deze voor de medici cruciale zaken. Je aantal bedden was en is nog steeds een belangrijk deel van je 'productiemiddelen' maar bepaalt daarmee om het formeel te zeggen ook hoever je tegemoet kunt komen aan de vraag naar zorg. Het bepaalt ook deels je omzet als specialist, maar even cruciaal, die van het van het hele ziekenhuis, die ruwweg het acht tot tienvoudige is van het specialisten honorarium. Naarmate we meer gewend zullen zijn aan ons nieuwe organisatiemodel, zal ook die  tekortschietende communicatie verbeteren. Een andere vraag is of de lijnen waarlangs we dit besluit genomen hebben nou wel zo handig zijn. De medische staf, via medisch stafbestuur en kernstaf, zijn bij uitstek de  strategische partners van de Raad van Bestuur. Met hen zetten we de koers, de richting van het ziekenhuis uit en bieden we de operationele staf de ruimte om langs de gekozen richting uitvoering te geven aan het ziekenhuisbeleid. Als de richting bepaald is, in dit geval is besloten tot een reductie van bedden, is het aan de bedrijfskundig managers en met hen de medisch coördinatoren dit plan uit te werken en binnen de ruimte die gegeven is daar ook over te besluiten.

De afgelopen weken is hard gewerkt om het beddenreductieplan rond te krijgen. Er gaan op 4 oktober twee afdelingen dicht en dat betekent een reductie van ongeveer 40 fte verpleegkundigen. De vrijkomende formatie zal elders worden ingezet in het ziekenhuis, met als voornaamste doel zo min mogelijk externe arbeidskrachten in te hoeven zetten. Als dat lukt, is de eerste tranche van 40 fte van de in totaal 200 te reduceren arbeidsplaatsen gelukt via natuurlijk verloop. Maar dit is pas de eerste stap, we hadden met de beddenreductie ingezet op 80 fte en realiseren daar tot nu toe maar de helft van. Dat betekent dat we met een beoogde reductie van tweehonderd arbeidsplaatsen met het beddenplan pas 20% van onze taakstelling realiseren. Om dat doel te bereiken zullen we die ruimte dus meer langs andere wegen moeten zoeken. De RVE's hebben de opdracht de formatie zo snel mogelijk in overeenstemming te brengen met hun budget voor dit jaar, waarin de taakstellingen bij de begroting voor 2008 zijn verwerkt. Dat budget wordt bij velen overschreden vanaf januari van dit jaar. Daarbij komt nog de achterblijvende productie vanaf februari, wat tezamen ons forse tekort verklaart. De productie leveren, die afgesproken is met niet meer mensen dan je budget toelaat, een eenvoudig recept, maar een weerbarstig proces om het zover te krijgen.

Vanmorgen vroeg word ik gebeld door Radio Oost. Ze hebben de Tubantia gelezen en willen meer weten over de ophanden zijnde reductie van arbeidsplaatsen met 200 fte. Uit vragen blijkt dat er angst is dat hierdoor de zorg zal verschralen. "Moet de patient dan vervroegd naar huis, ook als die nog niet beter is ? Zijn het de managers, die er uit gaan of toch de handen aan het bed ?" Ik leg uit dat er geen ontslaggolf volgt, dat het gaat om inkrimping van arbeidsplaatsen, ongeveer één per tien tot twintig medewerkers, afhankelijk van type functie en afdeling. Dat denken we te bereiken via natuurlijk verloop en intensivering van seniorenregelingen, zoals de OBU. Als dat allemaal te weinig oplevert, zijn ontslagen inderdaad niet uit te sluiten, verklaar ik aan de presentator, maar daar gaan we vooralsnog niet van uit. Ja, we praten ook met de vakbonden, die zeggen ervoor te gaan liggen als het ten koste gaat van de zorg. Dan zijn ze in goed gezelschap, want dat is ook de randvoorwaarde van de Raad van Bestuur. Waarom komt dit nu ineens allemaal. Zagen we dit niet aankomen ? We moeten dit jaar en de komende jaren miljoenen bijdragen aan de taakstelling die de ziekenhuizen van het kabinet opgelegd gekregen hebben, er is druk op de prijzen en de ontwikkeling van de omzet doordat de marktwerking zich langzamerhand laat gelden. Er moeten grote investeringen gedaan worden in upgrading van technische voorzieningen en de sterk verouderde huisvesting. We zijn dringend toe aan een nieuw compacter, efficiënter en meer op de wensen van zowel patiënt als professional toegesneden gebouw toe. De twee jaar geleden ingezette operatie om met slim beleid, zoals zorgprogrammering en ligduurverkorting efficiency voordelen te behalen juist in het primaire proces, heeft wel een omslag in het denken te weeg gebracht, maar dat heeft zich nog niet vertaald in lagere kosten, cq hogere productiviteit, dwz meer doen met minder mensen en middelen. Op dat punt hebben we een zeer forse inhaalslag te maken en liggen we achterop bij vele collega ziekenhuizen elders. Zo moet de reductie van arbeidplaatsen ook worden gezien. De Raad van Bestuur had erop gerekend dat die reductie van arbeidsplaatsen het 'natuurlijk' gevolg zou zijn van al die efficiencyverhogende maatregelen, maar dat blijkt te optimistisch. De RVE-en (Resultaat Verantwoordelijke Eenheden) zijn daarvoor nog onvoldoende geëquipeerd. We zullen dus met de RVE'en aan en in de slag gaan om deze hoogst noodzakelijke ombuiging daadwerkelijk te realiseren. Dat zal niet met de beruchte kaasschaaf gaan, maar selectief, met het taartmes om de vergelijking door te trekken. Het beddenreductieplan, waarover we deze week besluiten, is daarin een hoeksteen. Dat maakt zo'n 60 fte vrij, die elders ingezet kunnen worden waardoor minder flex- en andere tijdelijke contracten met externen nodig zijn. Daar blijft het niet bij, ook de ondersteuners, het facilitair bedrijf, de administratie, de Raad van Bestuur niet uitgesloten, zullen kritisch moeten kijken naar hun formatie en moeten bijdragen in de ombuiging. Als we nu doorpakken, zullen we daar na 2009 de vruchten van kunnen plukken.

Ook de afgelopen week stond geheel in het teken van de zorgelijke halfjaarresultaten, of beter gezegd de communicatie daarover. Via mijn mail kreeg ik het commentaar dat de plaatjes in mijn blog van vorige week wat al te simpel waren en te weinig informatie boden voor werkelijk geïnteresseerden. We zullen er naar kijken, maar dit weblog is voor iedereen, dus ook voor al diegenen, die geen specialist zijn in ziekenhuisfinanciën. Sowieso overweegt de Raad van Bestuur vaker beleids- en bestuurstukken openbaar te gaan maken via de website. www.mst.nl