Vanmorgen moet ik om kwart voor tien op het Media Park in Hilversum bij Radio 1 zijn. Bij aankomst in het park blijkt het nog een hele zoektocht, want hoewel ik er vaak ben geweest, werd ik meestal gebracht en gehaald. Het radioprgramma 'de ochtenden' op woensdag van de VPRO, wil Hans Brom van de Vereniging voor Heelkunde, Janneke Schermers, kamerlid voor het CDA en voorheen senior inspecteur gezondheidszorg in Utrecht en mij ondervragen over het voornemen van de minister complicaties verplicht te laten melden per ziekenhuis. De eerste vraag is voor mij. Hoe het ook al weer zat met die duizenden doden in de ziekenhuizen, waar ik de afgelopen jaren zoveel over sprak ? Ik leg  kort uit hoe de Amerikaanse cijfers uit het rapport 'to err is human' destijds naar de Nederlandse situatie zijn geëxtrapoleerd. Dat komt neer op een range van vijftienhonderd tot zesduizend vermijdbare doden jaarlijks in Nederland.

Het zou me verbazen als het onderzoek op instigatie van de Orde niet ook op een paar duizend uit zou komen in ons land. Ik durf zelfs te stellen dat als het getal veel lager uitkomt, je vraagtekens moet zetten bij de wijze van onderzoeken. De cijfers van de westerse landen die tot nu toe bekend zijn, liggen allemaal in deze range wat erop duidt dat dit een eerder een eigenschap is van de complexe westerse geneeskunde, dan een verschijnsel dat van land tot land wisselt. Na mijn misschien wat heel bondige inleiding, zijn de meeste vragen voor Hans Brom en voel ik me wat gereduceerd tot wat in de revue vroeger heette de aangever. Janneke Schermers zit in Den Haag en krijgt ook weinig kans voor reactie. Je kan je in dit soort radiodiscussies wel meer spreektijd toe-eigenen, maar dan moet je in de rede gaan vallen, tegenspreken enz. en krijg je het voor de luisteraars irritante door elkaar praten van drie of vier mensen zonder ze te zien. Dat doe ik dus niet en beperk me tot een paar opmerkingen.

In reactie op Brom zeg ik dat het wel degelijk mogelijk is ziekenhuizen met nogal verschillende patiëntengroepen, lees verschillende patiëntzwaarte te vergelijken door de complicatiefrequenties te standaardiseren, zoals dat ook met de gestandaardiseerde totale ziekenhuissterfte (HSMR) gebeurt op dit moment. Ik vind ook met de gegevens die we nu al hebben uit de HSMR over waarschijnlijk vermijdbare sterfte dat we niet te lang meer moeten studeren, maar snel verbeteringen moeten doorvoeren. 'Kurieren geht über studieren', was ooit een Duits chirurgen adagium. Tenslotte herhaal ik mijn al sinds 2001 gehuldigde standpunt dat ziekenhuizen inderdaad hun performance openbaar moeten maken, ten positieve, de successen, maar ook ten negatieve, cq de complicaties, maar dat moeten we wel blamefree kunnen doen, alleen dan leidt het tot verbetering van de gangbare praktijk naar een best practice.  Als we over en weer gaan beschuldigen, loop je het risico van zogenaamde perverse reacties en worden bijvoorbeeld moeilijke patiënten snel verwezen of te vroeg ontslagen. Laten we de patiënt niet opzadelen om te moeten zoeken naar het veiligste ziekenhuis van Nederland, daar kunnen we toch niet allemaal naar toe. Het ziekenhuis in de eigen stad of streek moet het gewoon goed doen. Bovendien, op veiligheid zou je niet moeten concurreren. Bij vliegmaatschappijen kies je toch ook niet de maatschappij met de minste ongelukken, veiligheid is bij alle maatschappijen gegarandeerd en per verdrag vastgelegd door de IATA. De ziekenhuizen zouden zich op gelijke wijze moeten verbinden en niet op veiligheid moeten willen concurreren, zoals de IATA dat ook verbiedt.

Voorafgaand aan dit programma hoor ik in de auto een discussie aan over de topinkomens in het bedrijfsleven. Ziekenhuisdirecteuren liggen ook onder vuur en verdienen te veel volgens politiek en publiek. Ik bedoel volgens de Balkenendenorm als maat aller topsalarissen. In het echte  bedrijfsleven gaat het aan de top om zeven tot soms acht cijfers voor de komma, dat is vele tientallen malen het inkomen van een goed betaalde ziekenhuisdirecteur, zoals ik met naar ik schat zo'n anderhalve Balkenende of iets meer of minder afhankelijk hoe je je pensioenvoorzieningen meeweegt. Bij die echte top kan men niet zomaar ingrijpen, dat blijkt ook uit de antwoorden van de Minister van Financiën vandaag in de Tweede Kamer. Ik vrees dat men zich dus des te meer gelegitimeerd zal voelen stevig in te grijpen waar dat materieel en wettelijk wel mogelijk is, namelijk bij de trendvolgers in de semipublieke sector, ook al zijn de bedragen daar vele malen lager. Hoe reëel is dat nu allemaal ? Ik heb er recent in mijn column in Medisch Contact op gewezen dat er dan ook gekeken moet worden naar de volstrekt ongelijke verdeling van risico's binnen de onderneming. De afbreukrisico's waren tot voor kort al torenhoog als bestuurder. Daar komen nu ook gewone ondernemingsrisico's bij, nu ziekenhuizen concurrerend de markt op gaan, op moeten zelfs, dus failliet kunnen gaan.

Ziekenhuisdirecteuren vliegen er met de regelmaat van de klok uit, meestal bij conflicten tussen medische staf en Raad van Bestuur, ook in ons ziekenhuis vrij recent nog. Ik trok de vergelijking met voetbaltrainers. Maar daar speelt het inkomen helemaal geen rol. In de nabije toekomst kunnen, net als in het bedrijfsleven, ook voor ziekenhuisbestuurders onvoldoende bedrijfsresultaten, niet gehaalde  productiviteits- en winsttargets, een rol gaan spelen. Een gouden handdruk is nergens voor nodig, heb ik zelf ook nooit gevraagd of zelfs maar gewild, maar een nette afvloeiingsregeling, als je op straat komt te staan na een bestuursongeval, is niet meer dan redelijk en billijk. Wie is er anders nog zo gek een goeie baan als specialist, topambtenaar, laat staan een toppositie in het bedrijfsleven zelf op te geven voor een onzeker bestaan als ziekenhuisbestuurder. Een nette  voorziening onder dat soort omstandigheden is ook in lijn met de Balkenendenorm zelf, politici hebben - terecht - ook recht op een zekere periode van doorbetaling van hun gage bij tussentijds aftreden en zelfs ook na uitdienen van een volledige termijn. Bij een lange staat van dienst kan zo'n regeling voor een kamerlid, minister of wethouder zelfs doorlopen tot aan het pensioen. Ook de pensioenopbouw zelf is gunstiger voor bewindslieden, dus als we dan toch gelijke monniken, gelijke kappen willen, dan ook maar meteen consequent.

By the way,  gaan de financiële toezichthouders als de AFM en de Nederlandse Bank goed voor drie, vier of meer Balkenendes inkomens ook mee in deze beweging ? Betekent het verder dan ook dat de Raad van Bestuur net als Balkenende zelf de top van het loongebouw in het ziekenhuis gaat vormen? Dat zullen sommige specialisten niet zo leuk vinden, maar we willen toch ook niet terug naar de situatie van vroeger, waarin de ziekenhuisdirecteur vaak hooguit de helft verdiende van de gemiddelde vrijgevestigde medisch specialist. Zou er een norm moeten zijn voor topinkomens in ziekenhuizen ? Ja, en die is er ook via de NVZD (Nederlandse Vereniging van ZiekenhuisDirecteuren), maar die zou nog wel wat meer variabele componenten mogen bevatten, zodat een topinkomen niet vol automatisch verkregen wordt, maar ieder jaar opnieuw weer verdiend moet worden op basis van prestatie-afspraken. Die lijn mag van mij ook dieper in het loongebouw worden doorgetrokken en past ook bij het besturen en managen van het ziekenhuis als risicodragende onderneming. Een contract van maximaal vijf jaar (had ik in Den Haag ook al) past ook in zo'n strategie. ‘Do I get paid to much ?’ vraagt Paul Levy, CEO van het Beth israel Deaconess medical center in Boston zich af op zijn blog van 28 januari 2007. (http://www.runningahospital.blogspot.com/2007/01/do-i-get-paid-too-much.html). Ook de reacties van zijn lezers zijn interessant. Wordt vervolgd.

J. Herre Kingma