Tijdens de vergadering van de Raad van Bestuur besteden we uitvoerig aandacht aan de Medical School Twente (Med.S.T.). In dat verband wonen Marielle van Dongen en professor Mart van de Laar, respectievelijk bedrijfskundig en medisch manager Med.S.T. een deel van de RvB-vergadering bij.

Vraagstuk is hoe je het budget voor opleidingen geleidelijk centraliseert binnen de medical school en tegelijk met dat budget de performance van de Med. School verbetert en meer zichtbaar maakt. Med.S.T. verdient de volledige steun van de Raad van Bestuur in haar streven het leiderschap te verwerven op het terrein van onderwijs en nascholing. Alleen dan kunnen we het beeld rechtvaardigen dat de buitenwereld - met name ook de Haagse - van ons heeft, nl. een topklinisch opleidingsziekenhuis, dat met Saxion Hogeschool, de Universiteit Twente, en last but not least het Universitair Medisch Centrum Groningen een ster is in het netwerk van opleidingen in de gezondheidszorg.

Met Paulien Lubberhuizen bespreken we de rapportage over patiëntveiligheid aan Medirisk, de schadeverzekeraar van medische missers. Langzamerhand begint dit onderwerp te leven in huis. Paulien meldt dat er vorige week 17 mensen aanwezig waren op het patiëntveiligheidscongres van het gelijknamige platform. In juni waren maar twee mensen uit MST (Paulien en ikzelf) van de partij op het jaarlijkse congres (het derde in een reeks gestart in 2004) over patiëntveiligheid van de Inspectie. Paulien werkt voorstellen uit hoe we deze belangstelling kunnen vasthouden.

Met dokter Van der Aa spreek ik over neuromodulatie, een zeer belangrijke tak van onderzoek en klinisch werk in ons ziekenhuis. Onder zijn leiding en gesteund door de Stichting TWIN is veel tot stand gekomen. Spasticiteit, de ziekte van Parkinson en een reeks andere aandoeningen zijn tegenwoordig beter tot goed behandelbaar geworden door deze techniek. Met zijn pensionering komt hier nu een eind aan. Binnen ons ziekenhuis zal Matthieu Lenders het klinisch werk voortzetten. Hij presenteerde vorige week de mogelijkheden van neuromodulatie. Ik ben het met Van der Aa eens dat samenwerking met universiteiten onontbeerlijk is in dit métier. Wij zullen ons tot de Universiteit Twente richten, die een hoogleraar zoekt op dit terrein, die ook een aanstelling in Nijmegen kan krijgen. Ik wil toch zien dat er ook een verbinding met MST wordt gemaakt.

Vanavond ben ik geboekt bij de Rotary Oranjewoud in Heerenveen. Men heeft mij gevraagd in dit 'Wassenaar' (Heerenveen is het 'Haagje') van Friesland/Fryslân als 'Fries om utens'. Dat is per definitie een in Friesland geboren Fries, die buiten Friesland woont. Ik ben dat dus niet, want geboren in Goes. Toch hebben ze me gevraagd en het is een beetje een thuiswedstrijd, want net als in Twente kent men elkaar of tenminste elkaars families en daar hoort de mijne met uitgebreide Friese roots ook bij in dit gewest.

Ik houd een verhaal over de ontwikkelingen in de gezondheidszorg de laatste jaren en neem het ondernemende ziekenhuis en mijn recente MST ervaringen als uitgangspunt. Ik kom er tijdens mijn betoog onverwacht toe mij kritisch uit te laten over het nut van marktwerking. Mijn Haagse functie als Inspecteur Generaal liet dat niet toe de afgelopen jaren. Hoewel overtuigd liberaal, ben ik er allerminst van overtuigd dat markt een absolute voorwaarde zou zijn om een ziekenhuis efficiënt te kunnen runnen. Voldoen aan de gerechtvaardigde vraag (mijn definitie van kwaliteit) is ook geen voorwaarde. Service verlenen gaat ook zonder marktwerking. De wijze van belonen is iets anders. Als je efficiencywinst wil maken, moet je daar een deel van teruggeven aan degenen die dat mogelijk maken door hun inzet. Dat zijn vaak de specialisten, maar zeker ook de verpleegkundigen en ondersteuners. Vooralsnog zal dat gaan door het terugploegen van winst in de eigen afdeling, maar het toekennen van bonussen op het salaris of andere vormen van ‘winstdeling’ moeten ook onderzocht worden, vind ik. Wat wel essentieel is voor een efficiënt bedrijf, concludeer ik, dat het strak geleid wordt. Dat is een hele klus in een ziekenhuis wat een zo divers samengestelde organisatie is met zulke uiteenlopende doelen en patiënten lees klanten categorieën. Een strakke leiding verhoudt zich ook slecht met de professionele vrijheid van individuele en groepen professionals. Die vrijheid betwist ik ook niet, waar het professioneel functioneren betreft en dat heeft ook zijn onmiddellijke gevolgen voor de bedrijfsvoering. Vraag daarbij is hoe je enerzijds die professionele vrijheid respecteert maar anderzijds wel het ziekenhuis als een geoliede organisatie dynamisch en resultaat gericht kan leiden.

Uit mijn gehoor wordt opgemerkt dat je de marktwerking wel eerst een kans moet geven. We zijn net een jaar bezig. Ik deel die visie wel, maar mijn verwachtingen zijn niet zo hoog en positief gespannen als de ontwerpers van de stelselwijziging, die zelf geen track record hebben in ondernemersland. De stelselwijziging is een in hoge mate politiek bepaald concept en geen logische uitkomst van het vrije spel der maatschappelijke krachten, die een vrije markt juist kenmerkt. Mede reden voor mijn scepsis is dat er een verschil is tussen de gezonde premiebetaler op zoek naar de beste of hoogste dekking voor de laagste premie en de zieke patiënt, die op zoek is naar de beste kans en kwaliteit zonder dat de prijs daarbij een rol speelt. Ook de kwaliteit wordt niet beter bevorderd via de markt, want de patiënt rekent niet af met de leverancier, c.q. de dokter en/of ziekenhuis, maar betaalt aan de verzekeraar, die de zorg 'inkoopt' voor de klant. Deze scheiding van aanspraak op zorg via de verzekeraar en het aanspreekpunt dokter en ziekenhuis staat een directe feedback op prijs en prestatie in de weg. De kwaliteitsverbetering moet dus tot stand komen via selectieve inkoop door verzekeraars. De uiterste consequentie daarvan is dat patiënten t.z.t. naar de dokter/ziekenhuis moeten, die niet meer hun eigen keuze is maar de keuze van de zorgverzekeraar. Je hoeft als overtuigd liberaal dus niet in alle gevallen voor markt te zijn. Zo discussieerden we nog even verder en komen er natuurlijk niet echt uit, zoals niemand dat gelukt is de afgelopen dertig jaar.

Om negen uur naar huis en onderweg rammel ik de indrukken van de afgelopen dag voor mijn weblog met twee duimen in mijn blackberry. Gelukkig kijkt de afdeling communicatie mee, die mij moet behoeden voor taalfouten of andere foute teksten.