Wat doet een bekkenfysiotherapeut?

Huisartsen en specialisten worden regelmatig geconfronteerd met patiënten met klachten in het bekkengebied. Naast medicamenteuze of chirurgische interventies is bekkenfysiotherapie een van de behandelmogelijkheden.

Bekkenfysiotherapie vormt bij problematiek in het gebied van bekken, onderbuik en bekkenbodem een laagdrempelige voorziening en kan een belangrijke rol spelen bij het behandelen van deze klachten.

Bekkenfysiotherapeuten hebben eerst de basisopleiding fysiotherapie doorlopen. Daarna zijn zij vanuit de huidige post-HBO opleiding bekkenfysiotherapie diagnostisch en therapeutisch breed opgeleid op het gebied van bekkenbodemfunctie en –functiestoornissen en bekkenpijn. Tevens zijn zij geschoold op het gebied van het urogenitaal systeem, het gastro-intestinaal systeem en op het gebied van seksuele problematiek gerelateerd aan functiestoornissen van de bekkenbodem.

In 1981 werd de Nederlandse Vereniging van Fysiotherapeuten bij Bekkenproblematiek opgericht (NVFB). De NVFB is een erkende beroepsvereniging van het Koninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie.

Indicaties

De bekkenfysiotherapeut houdt zich bezig met preventie en met voorlichten, coachen, begeleiden en behandelen van vrouwen, mannen en kinderen met onderstaande klachten:

Specifieke vaardigheden en verrichtingen

de bekkenfysiotherapeut geeft voorlichting over en behandeling bij bekkenbodemproblematiek en bekkenpijn;

de bekkenfysiotherapeut helpt bij het leren herkennen en trainen van de spieren van het bekken, van de bekkenbodem en de spiergroepen waarmee de bekkenbodem in het dagelijks functioneren mee samenwerkt;

de bekkenfysiotherapeut herstelt de in samenhang met de klacht verminderde fitheid (conditie) en geeft ADL-adviezen;

de bekkenfysiotherapeut adviseert en helpt bij het herwinnen van de controle over vulling en evacuatie van blaas en rectum ( bv. blaastraining);

de bekkenfysiotherapeut kan gebruik maken van elektrische en biomechanische energievormen zoals elektrostimulatie, myofeedback en rectale ballontraining -

deze middelen worden met name gebruikt om spiergroepen of functies, die voor de

patiënt onbekend zijn, te leren herkennen en gebruiken;

de bekkenfysiotherapeut adviseert met betrekking tot ondersteunende hulpmiddelen indien nodig, zoals een bekkenband, óf opvangmaterialen bij incontinentieklachten.

Verwijzing voor consult of behandeling

Patiënten die in aanmerking komen voor bekkenfysiotherapie worden verwezen door huisartsen, medisch specialisten (met name urologen, gynaecologen, gastro-enterologen, colorectaal chirurgen, proctologen, arts/seksuologen, kinderartsen, internisten), psychologen / seksuologen of op voorstel van verloskundigen.

Om te bepalen of er een indicatie is voor bekkenfysiotherapeutische behandeling, kan een verwijzer gebruik maken van het fysiotherapeutisch consult. In dat geval wordt de patiënt verwezen met een vraagstelling voor een consult. Deze vraagstelling is bedoeld voor anamnese en onderzoek door de fysiotherapeut, gevolgd door een schriftelijk verslag aan de verwijzer. Hierin staan de bevindingen over de patiënt, een analyse van de bekkenbodemfunctie en een advies over de mogelijke fysiotherapeutische behandelstrategieën. De beslissing over het verdere beleid ligt bij de verwijzer. Als deze op grond van het gegeven advies besluit tot fysiotherapeutische behandeling, dient hij schriftelijk te verwijzen.

Multidisciplinaire benadering

De bekkenfysiotherapeut is opgeleid en staat open voor het optimaal functioneren in nauwe samenwerking met andere disciplines.

Wetenschappelijke verantwoording

Waar mogelijk werkt de bekkenfysiotherapeut evidence based, dan wel consensus based.

Conservatieve behandeling (bestaande uit uitleg, leefstijladviezen, toiletadviezen, blaastraining en bekkenbodemoefeningen - evt. mbv biofeedback en/of elektrostimulatie) is eerste keus behandeling bij stress - en/of urge urine incontinentie en in geval van overactieve blaasklachten ( zie referenties 1,2, 3 en 4).

Voor de behandeling van stressincontinentie urinae wordt gewerkt volgens de KNGF-Richtlijn Stress urine-incontinentie (5).

Uit diverse onderzoeken is gebleken dat bij tijdige revalidatie van de bekkenbodemspieren na de bevalling, incontinentieklachten voorkomen kunnen worden (6,7 en 8 ) en dat de kosten van bekkenfysiotherapie versus de kosten van incontinentiematerialen en operatieve ingrepen in het voordeel van de fysiotherapie uitvallen (9).

Ook na een prostaatoperatie kan de periode met incontinentieklachten aanzienlijk verkort worden met behulp van bekkenbodemspieroefeningen(10).

Op het gebied van bekkenpijn in de periode van zwangerschap en bevalling worden in Nederland momenteel twee wetenschappelijke onderzoeken uitgevoerd met verschillende vraagstellingen, waaronder wat de toegevoegde waarde is van een fysiotherapeutisch begeleidingsprogramma als aanvulling op het standaard beleid bij bekkenpijn en een inventariserend onderzoek naar de rol van de bekkenbodemspieren bij peripartum bekkenpijn.

Faecale incontinentie is evengoed een indicatie voor behandeling met bekkenfysiotherapie (11).

Op dit moment is een doelmatigheidsonderzoek gaande naar een efficiënte diagnostiek bij faecale incontinentie, waarbij bekkenfysiotherapie een eerste optie is, en pas als succes uitblijft een operatieve ingreep wordt gedaan. (12).

Informatie over bekkenfysiotherapie

Meer informatie over bekkenfysiotherapie kunt u vinden op de website van de NVFB:

www.bekkenfysiotherapie.nl

of

NVFB

Postbus 248

3800 AE Amersfoort

Adressen voor behandeling met bekkenfysiotherapie

De snelste manier om adressen op te vragen is per e-mail, gericht aan de ledenadministratie van de NVFB: nvfb.ledenregister@fysionet.nl

Het is ook mogelijk een diskette met de namen en werkadressen van bekkenfysiotherapeuten aan te vragen op onderstaand adres:

Ledenadministratie NVFB

Leeuwerikstraat 22

6325 BC Berg en Terblijt

Referenties

1. Abrams Paul, Cardozo Lina, Khoury Saad, Wein Allen. Incontinence Proceedings 2nd International Consultation on Incontinence - July 1, 2001- July 3, Paris. Health Publication Ltd, 2002.

2. Hay-Smith EJC , Bø K , Berghmans LCM , Hendriks HJM , de Bie RA , van Waalwijk van Doorn ESC Pelvic floor muscle training for urinary incontinence in women (Cochrane Review). The Cochrane Library, 2002, Issue 1, Oxford: Update Software.

3. Roe B, Williams K, M. Palmer. Bladder training for urinary incontinence in adults (Cochrane Review). The Cochrane Library, 2002, Issue 1, Oxford: Update Software.

4. Berghmans LC, Hendriks HJ, Bie RA de, Waalwijk-van Doorn ES van, Bø K, Kerrebroeck PE van.
Conservative treatment of urge urinary incontinence in women: a systematic review of randomized clinical trials.
BJU Int 2000;85(3):254-63.

5. Berghmans LCM, Bernards ATM, Bluyssen AMWL, Grupping-Morel WHM, Hendriks HJM, Jong-van Ierland MJEA de , et al. KNGF-Richtlijn Stress urine-incontinentie. Supplement bij het Nederlands Tijdschrift voor Fysiotherapie 1998; 108(4).

6.Wilson PD, Herbison GP.
A randomized controlled trial of pelvic floor muscle exercises to treat postnatal urinary incontinence.
Int Urogynecol J Pelvic Floor Dysfunct 1998;9(5):257-264.

7. Mørkved S, Bø K. Effect of postpartum pelvic floor muscle training in prevention and treatment of urinary incontinence: a one year follow-up. Brit J Obstet and Gynaecol 2000;107:1022-1028.

8. Woldringh C, Wijngaart van de MAG, Ramakers, CC, Lagro-Janssen T. Onderzoek naar de mogelijkheden van preventie van urine incontinentieklachten bij zwangere vrouwen met een verhoogd risico. Programma Preventie ZON. ITS, wetenschap voor beleid en samenleving. Nijmegen. 2000- ongeveer 2004.

9. Dubbeldam MAP. Onderzoek naar de kosteneffectiviteit van de diverse behandelvormen van stress-urine-incontinentie. Rotterdam: Erasmus Unversiteit Rotterdam, 2000.

10.Kampen M van , De Weerdt W, Van Poppel H, Feys H, Baert L.
Effect of pelvic-floor re-education on duration and degree of incontinence after radical prostatectomy: a randomised controlled trial.
Lancet 2000;355(January 8):98-102.

11. Norton C et al., Hosker G, Brazzelli M. Biofeedback and/or sphincter exercises for the treatment of faecal incontinence in adults. Cochrane Database Syst Rev 2000;2.

12. Berghmans, LCM. Clinical trialprotocol – fysiotherapeutisch deel- An efficiënt diagnostic strategy in fecal incontinence. ZON-MW Doelmatigheidsonderzoek. 2001. Onderdeel van een Nederlandse multicenter, multidisciplinaire NWO-studie.

De bekkenbodemspieren »